Trụ Tĩnh /
Bản đồ Bình tĩnh /
Chặng 2: Giữ lại tay lái
Bài này thuộc cụm Bình tĩnh, nằm trong Chặng 2: Giữ lại tay lái. Nếu bài 7 dấu hiệu sắp mất bình tĩnh giúp anh nhận ra mình đang bắt đầu lệch, thì bài này chuyển sang bước hành động: dùng các công tắc cụ thể để kéo mình lại trước khi cơn nóng đẩy mọi chuyện đi xa hơn.
Tiếng còi kết thúc trận chung kết vang lên; Việt Nam thắng người Thái. Dân ta ùa ra đi bão, cờ bay, còi inh ỏi, tiếng cười lẫn trong tiếng máy xe.
Giữa lúc ai cũng đang hưng phấn, có hai chiếc xe quẹt mạnh vào nhau. Hai bên cùng bước xuống, mặt hằm hằm. Rồi người bị húc nhìn cái đầu xe, nhìn người kia, rồi buột miệng nói một câu:
Phanh này chắc mua bên Thái, thắng sao được. Haha, anh em cả nhà, Việt Nam vô địch!
Khựng đúng một nhịp, rồi người kia hiểu ý bật cười. Vì anh bị đụng không trách mình, mà hòa vào niềm vui chung trước một lỗi vô tình. Hai bên cũng cười theo.
Không khí từ một tình huống đáng lẽ có thể leo thang đã được bẻ lái sang hướng nhẹ hơn. Không phải vì đúng sai đã được xử xong. Không phải vì ai cãi thắng ai. Mà vì có người kịp đổi trạng thái quá tốt.
Đời sống hằng ngày cũng vậy. Có những va chạm hoặc chuyện không may xảy ra, nếu biết chuyển trạng thái sang hướng tích cực hơn, đó là một kỹ năng vô cùng hữu ích.
Bài này thuộc Trụ Tĩnh, trong cụm Bình tĩnh cho đàn ông trung niên. Đây là bài chuyển từ nhận diện sang hành động: khi đầu bắt đầu nóng, anh em ta không chỉ biết mình đang mất kiểm soát tình hình, mà còn có 6 công tắc cụ thể để kéo mình lại trước khi đẩy chuyện đi xa hơn.
Vì sao lý lẽ thôi chưa đủ?
“`
Bản thân tôi từ lúc ở Việt Nam sang Mỹ luôn luôn dùng mồm để giải quyết. Nói không được tiếng Việt mẹ đẻ thì nói tiếng Mỹ giọng tiếng Miên để cố phân tích cho rằng mình đúng hơn. Tự nghĩ đó là hợp lý, nhưng lại làm mọi việc tồi tệ hơn.
Càng nghĩ càng sôi máu. Rồi hăng quá nói quá. Càng muốn giữ thể diện càng dễ tự kéo mình vào rắc rối lớn hơn mức cần thiết.
Cho nên, lúc đầu bắt đầu nóng, thứ cứu anh em ta không chỉ là lý lẽ. Thứ cứu mình là các công tắc chuyển trạng thái.
Đây là lý do bài này nằm ở Chặng 2: Giữ lại tay lái. Sau khi đã nhận ra những tín hiệu sắp mất bình tĩnh, mình cần một cách cụ thể để chuyển từ phản xạ nóng sang trạng thái còn chọn được lời nói và hành động.
“`
Chuyện cái khay trong góc bếp
“`
Có một thời gian tôi học chuyện này không phải từ sách, mà từ công việc làm bồi bàn ở một nhà hàng bên Mỹ.
Làm ăn kiểu gì vậy?
Khách quăng thẳng câu đó vào mặt tôi giữa giờ cao điểm. Tôi bật luôn để cãi cho ra nhẽ; mới được nửa câu thì anh quản lý kéo nhẹ tôi ra và nói:
Em vào bếp bưng đồ ăn lên, để anh lo việc này.
Cay. Cay thiệt. Có phải lỗi của mình đâu; không cho mình giải thích! Tôi lẩm bẩm trong miệng.
Anh quản lý nhìn tôi và ra hiệu kiểu: câm cái miệng lại.
Vì anh ta luôn luôn nhắc tôi là việc đầu tiên khi khách phàn nàn là đừng để cái miệng mình đổ thêm dầu vào lửa. Khách vừa nóng, mình thêm một chữ giải thích như “nhưng mà…” là đủ làm lửa từ khách bắt sang phía mình.
Sau khi xử lý xong, gặp tôi dưới bếp, anh ấy tiện nói thêm:
Đông khách là càng phải bình tĩnh hơn nghe chưa! Ơ cái thằng này, nghe chưa? Thái độ gì vậy?
Tôi chống chế:
Em có cãi anh đâu.
Anh ấy nói tiếp:
Ừ, chưa à? Nhìn cái tay em bấu cái khay kìa. Khách nhìn cái dáng đó, họ tưởng em chuẩn bị đánh nhau với khách rồi đấy.
Đừng nghĩ như thế nhé, to chuyện đấy. Phải luôn luôn chuyển hướng tích cực thì cuộc đời mới khá được.
Tôi lúc đó quê thật, vì anh nói to mà nói đúng.
Và tôi cũng tự nhủ: lớn rồi Hoàng ơi, phải biết kiềm chế bản thân. Nhưng lúc đó tôi cũng ương bướng lắm chứ chưa lĩnh hội được hết. Ông ấy giảng tôi một bài dài mà tôi chỉ nghe tai này lọt tai kia cho xong chuyện.
Rồi ngày đó và những ngày sau, khi gặp chuyện kiểu khách khó, tôi chỉ nói:
Dạ, em ghi nhận món này đang không đúng ý anh chị. Để em báo quản lý ra hỗ trợ bàn mình ngay.
Để cho ông ấy ra giải quyết, tôi cũng thật sự chưa lớn, mà chỉ là né tránh.
Nhưng tránh né được bao lâu đây? Vì ở đoạn đường đời, làm gì có quản lý nào luôn đứng đó thay tôi nhận và giải quyết cho mình. Tới tuổi trung niên rồi, tôi không thể để cái tính trẻ con bốc đồng làm hại bản thân nữa.
Vì thế, tôi mày mò ra các cách chuyển trạng thái sang tích cực hơn.
“`
Bảng 6 công tắc chuyển trạng thái
“`
| Công tắc | Khi nào cần bấm? | Làm gì ngay? | Tác dụng chính |
|---|---|---|---|
| Dừng miệng | Giọng bắt đầu cứng, miệng muốn đáp ngay. | Ngưng 5–10 giây. | Chặn câu nói bẩn đi ra trước. |
| Xả thế thủ | Vai gồng, tay siết, hàm cứng. | Thả vai, mở bàn tay, lùi nửa bước. | Cắt tín hiệu “sẵn sàng đánh nhau” của cơ thể. |
| Kéo hơi thở xuống | Tim dồn, hơi thở ngắn, ngực nặng. | Hít chậm, thở ra dài hơn nhịp hít. | Nhả ga cho hệ thần kinh. |
| Đổi điểm nhìn | Mắt ghim vào mặt người kia, cái tôi bị kéo lên. | Nhìn sang ly nước, tờ bill, mặt bàn, bàn tay. | Giảm cảm giác đối đầu trực diện. |
| Rời điểm va chạm | Ở lại thêm là dễ nói cho bõ. | Xin vài phút, lùi ra khỏi chỗ đang nóng. | Giữ lại quyền chọn lại thế. |
| Trì hoãn phản hồi | Biết mình có lý nhưng đầu chưa đủ lạnh. | Dùng một câu chặn nhịp. | Không biến câu đúng thành dao. |
Sáu công tắc này nối thẳng từ bài 7 dấu hiệu sắp mất bình tĩnh. Khi đã biết mình thường lệch từ giọng nói, thân thể, ánh mắt hay cái miệng muốn đáp ngay, mình mới chọn được công tắc phù hợp để bấm.
“`
Chọn ra 2 công tắc thật sự dùng được
“`
Vì nó nhiều quá. Bình thường còn không bình tĩnh mà đọc, nói gì lúc đầu óc nóng khùng đây. Vì thế, tôi thấy không cần phải nhớ đủ bộ. Cái cần là khi đầu bắt đầu bốc hỏa, anh em ta có một công tắc để bấm.
| Mẫu tự chọn công tắc | Anh em tự điền |
|---|---|
| 2 công tắc tôi sẽ tập trước | __________________ và __________________ |
| Dấu hiệu đầu tiên khi tôi nóng | ________________________________________ |
| Câu chặn nhịp tôi sẽ dùng | ________________________________________ |
“`
Bước hành động trong 3 ngày tới
“`
Trong 3 ngày tới, anh em không cần tập cả 6 công tắc. Anh chỉ cần chọn ra 2 công tắc của riêng mình.
| Ngày | Việc cần làm | Mục tiêu thật |
|---|---|---|
| Ngày 1 | Để ý dấu hiệu đầu tiên của cơ thể khi mình nóng: giọng cứng, vai gồng, tim dồn, mắt ghim hay miệng muốn đáp ngay. | Biết mình thường trượt từ đâu. |
| Ngày 2 | Chọn một công tắc thân thể và một công tắc lời nói. Ví dụ: thả vai và nói “để lát nữa tôi trả lời”. | Chọn ít để dùng được thật. |
| Ngày 3 | Viết sẵn một câu chặn nhịp mình có thể nói ra ngoài đời mà không thấy giả. | Có câu để dùng trước khi đầu nóng tự lái thay mình. |
Ví dụ:
Cho tôi vài phút, tôi không muốn nói lúc đang nóng.
Viết sẵn ra một câu. Tập sẵn đúng một động tác. Cố định đúng một phản xạ mới. Đó là cách một người đàn ông bớt phải cầu may trong những tình huống nóng.
Sau khi biết kéo mình về lại trạng thái còn kiểm soát được, bước tiếp theo trong Bản đồ Bình tĩnh là học nguyên tắc chưa bình tĩnh thì đừng trả lời.
“`
Kết bài
“`
Tôi vẫn nhớ cái khay trong góc bếp hôm đó.
Không phải vì miếng bò bị chín quá. Không phải vì khách khó. Mà vì lần đầu tiên tôi hiểu rõ: đôi khi muốn giữ được bình tĩnh, việc đầu tiên không phải là nói cho đúng, cho hay, mà là nhận ra công tắc nào nên bật, cái nào nên tắt để chuyển trạng thái cho tình huống đó sang tích cực hơn.
Khi biết bấm đúng công tắc, cuộc đời tôi có nhiều lối đi sáng láng hơn.
Sáu công tắc này không làm anh em thành người không bao giờ nóng. Đời thật không đơn giản vậy. Nó chỉ cho anh em ta một thứ quan trọng hơn: một nhịp để không bị cơn nóng lái thay mình.
Nếu anh vẫn còn nhầm bình tĩnh với yếu đuối, hãy đọc lại bài Bình tĩnh không phải nhu nhược hay yếu đuối. Đó là bài nền để hiểu vì sao bình tĩnh không phải là yếu, nhịn, hay để người khác muốn làm gì thì làm.
“`