Trụ Tĩnh /
Bản đồ Bình tĩnh /
Chặng 1: Nhận ra ngòi nổ
Bài này thuộc cụm Bình tĩnh, nằm trong Chặng 1: Nhận ra ngòi nổ. Nếu bài Bình tĩnh không phải nhu nhược hay yếu đuối giúp anh sửa lại cách hiểu về bình tĩnh, thì bài này đi sâu hơn một lớp: vì sao đàn ông trung niên dễ nóng giận hơn trước, dễ gắt vì những chuyện mà hồi trẻ chính họ có thể đã bỏ qua.
Hồi còn nhỏ, có lần tôi qua nhà bạn chơi. Vừa bước vô cửa, như mọi lần tôi chào rõ to:
Dạ thưa chú, con mới tới.
Bố của bạn quay lại, nhìn tôi một cái rồi quăng ra một câu như tát vào mặt:
Ba má cậu bao nhiêu tuổi mà gọi tôi là chú?
Tôi đứng sượng trân như khúc gỗ. Không khí trong nhà lúc đó đông đặc lại luôn.
Trong bụng tôi nghĩ thầm: ông chú này sao nay khó ở dữ vậy? Mình có làm gì đâu? Mọi ngày ông bố trung niên ấy còn hay chọc ghẹo tôi có cái mũi to và cái môi dày như cái thớt mà!
Vừa khó hiểu, vừa xấu hổ. Kiểu câu đó không chỉ chửi mình, mà cả bố mẹ mình cũng bị vạ lây.
Ngay lúc tôi và đám bạn còn đang đứng chôn chân ở đó, mẹ của bạn từ dưới bếp bước lên. Thấy không khí quá căng, cô nắm nhẹ tay ông rồi nói nhỏ:
Thôi ông, tụi nhỏ mới tới chơi. Ông này, đầu óc lúc nào cũng căng như dây đàn.
Hồi đó tôi không hiểu hết câu nói của cô. Lúc đó chỉ thấy mình vừa thoát một trận quê mặt. Nhưng nhiều năm sau, khi chính tôi cũng có những ngày mệt kéo dài, thiếu ngủ, đầu treo hóa đơn, công việc, trách nhiệm và đủ thứ không gọi tên được, tôi mới hiểu: câu nói của cô không chỉ là lời bênh chồng. Nó còn chỉ ra một cái gốc rất thật.
Có những người đàn ông không nổi nóng vì chuyện ngay trước mặt đâu; phía sau còn nhiều lý do núp bóng lâu nay.
Trong Bản đồ Bình tĩnh hiện tại, bài này là bài thứ hai của cụm. Bài đầu đặt lại một hiểu lầm rất lớn: bình tĩnh không phải là hiền hay nhịn nhục. Còn bài này đi sâu vào nguyên nhân: vì sao đàn ông trung niên lại dễ nóng giận hơn trước.
Sau bài này, anh nên đọc tiếp bài 7 dấu hiệu sắp mất bình tĩnh, để nhận ra lúc mình đang bắt đầu lệch lái mà vẫn tưởng còn ổn.
Không phải tự nhiên đàn ông trung niên nóng tính hơn
“`
Phải thú nhận rằng, trong khi viết những dòng này, tôi có một chút bồi hồi và hối lỗi về những việc làm nóng nảy của mình. Có những lúc trẻ trâu, tôi không suy nghĩ, hành xử như một con chó điên.
Tuy nhiên, những lý do khiến đàn ông đến tuổi trung niên dễ nóng giận hơn không phải là lời bênh vực cho cơn nóng nảy. Tôi cũng không dùng các nguyên nhân đó để lấp liếm hành động của mình.
Có những ngày mình không hề muốn gây chuyện. Rất muốn được người ngoài nhìn mình với mặt tích cực nhất. Ấy vậy mà có cái gì đó xui khiến, rồi mở miệng ra. Sau đó nghĩ lại, chính mình cũng thấy kỳ: sao lúc nãy mình phải gắt như vậy? Mình lại làm người khác đau thế nhỉ? Mình cũng đâu có muốn.
Haizzz. Tôi lại thở dài và tự động viên, thật ra là trách bản thân nhiều hơn bằng câu nói:
Lớn rồi Hoàng ơi!
Khi tìm hiểu sâu hơn về việc vì sao đàn ông trung niên dễ nóng giận, tôi thấy câu trả lời nhiều khi không nằm ở chuyện vừa xảy ra. Nó nằm ở chỗ cả thể xác lẫn bên trong đã bị bào quá lâu.
Trong khoa học stress có khái niệm allostatic load. Nói nôm na, đó là sự hao mòn của cơ thể và hệ thần kinh khi phải thích nghi với áp lực lặp đi lặp lại trong thời gian dài.
Hiểu chuyện này không phải để bào chữa cho cơn nóng nảy của tôi nữa anh em à. Mệt mỏi không phải là giấy phép để làm người khác đau.
Đây là lý do bài này nằm trong Chặng 1: Nhận ra ngòi nổ. Trước khi học cách giữ tay lái, mình phải nhìn ra cái hệ bên trong đã bị mòn từ đâu.
“`
Vì sao chuyện nhỏ lại thành chuyện lớn?
“`
Người ngoài hay nói:
Có bao nhiêu đâu mà nóng?
Đúng. Nhiều chuyện rất nhỏ.
Nhưng lúc ấy, chuyện nhỏ chỉ là que diêm cuối cùng rớt xuống mớ bùi nhùi của những áp lực đàn ông trung niên đã tích tụ. Người ngoài chỉ thấy ngọn lửa, nhưng không thấy cả đống thuốc súng đã được chất trong lòng từ trước.
Hiểu đúng gốc chỉ giúp mình đổi cách sửa. Nếu cái nóng đến từ một hệ đã mỏi, thì phải bắt đầu cứu lại cái hệ đó: ngủ cho ra hồn người hơn, bớt sống trong thế thủ, nói ra trước khi cục tức đóng thành đá, và tập nhận ra mình đang mòn từ đâu.
Nói cách khác, nếu bài Bình tĩnh không phải nhu nhược giúp mình sửa lại định nghĩa, thì bài này giúp mình nhìn ra phần nhiên liệu âm thầm bên dưới cơn nóng.
“`
5 thứ âm thầm làm ta dễ cáu gắt ở tuổi trung niên
“`
Ngẫm lại, 5 thứ này thường không đi riêng lẻ. Chúng gom lại âm thầm trong người đàn ông trung niên như thuốc súng được nhồi từng lớp.
| Yếu tố nền | Nó làm gì bên trong | Biểu hiện ra bên ngoài |
|---|---|---|
| Mệt kéo dài | Làm sức chịu đựng yếu đi. | Chuyện nhỏ cũng thấy chướng mắt. |
| Thiếu ngủ | Khó kiểm soát cảm xúc hơn. | Phản ứng nhanh hơn suy nghĩ. |
| Áp lực trách nhiệm | Tâm thế luôn ở trong thế thủ. | Các câu bình thường nghe thành chất vấn. |
| Sĩ diện bị chạm | Làm cái tôi to lên. | Gắt gỏng để giữ mặt mũi và thể hiện hơn. |
| Dồn nén lâu ngày | Tích áp suất bên trong. | Im là im, mà đã nổ thì hơn bom. |
Nhìn vào bảng này, tôi mới thấy nhiều cơn nóng của mình không bắt đầu từ câu nói trước mặt. Nó bắt đầu từ những đêm ngủ không tới nơi, những áp lực chưa gọi tên, những lần im quá lâu, và cái sĩ diện cứ đòi phải chứng minh mình không yếu.
Bởi vậy, bài tiếp theo trong cụm này là 7 dấu hiệu sắp mất bình tĩnh. Khi đã hiểu vì sao mình dễ nóng hơn, mình cần học cách nhận ra những tín hiệu đầu tiên trước khi cơn nóng bật ra ngoài.
“`
Bài tập 3 ngày: Tìm lại sự bình tĩnh cho đàn ông trung niên
“`
Tôi đang học và áp dụng cách này, anh em có thể tham khảo xem sao.
Trong 3 ngày, mỗi tối chỉ cần ghi lại 5 dòng. Chỉ cần thật với bản thân thôi; không cần hay hoặc công phu như viết ebook hay viết sách đâu.
| Ngày | Câu hỏi cần ghi lại | Mục đích |
|---|---|---|
| Ngày 1 | Hôm nay mệt kiểu gì: thân mệt, đầu đau, hay lòng nhói? | Nhận ra loại mệt đang bào mình. |
| Ngày 2 | Tối qua tôi ngủ được khoảng bao nhiêu tiếng? | Nhìn lại nền ngủ trước khi trách tính nóng. |
| Ngày 3 | Hôm nay tôi bị áp lực, sĩ diện, hay dồn nén? | Gọi đúng tên thứ đang đẩy mình vào thế thủ. |
| Ngày 3 | Cái gì làm tôi nóng lên nhanh hơn bình thường? | Nhận diện que diêm cuối cùng. |
| Ngày 3 | Tôi đang tưởng đó là tính, hay đó là một phản xạ bản năng mất kiểm soát? | Tách con người mình ra khỏi phản xạ nóng. |
Bài tập này không làm tôi thành người bình tĩnh ngay lập tức. Nhưng nó giúp tôi thôi đổ hết cho “tính mình vậy rồi”. Có những thứ không phải bản chất. Nó là phản xạ đã được nuôi bằng mệt mỏi, thiếu ngủ, áp lực và dồn nén quá lâu.
“`
Kết bài
“`
Nghĩ lại chuyện năm đó, lúc ra về, tôi cũng đâu biết làm gì hơn. Tôi còn non, còn xanh, còn chưa đủ tuổi đời để hiểu những thứ đang chạy ngầm trong người lớn. Tôi chỉ biết khoanh tay, cúi đầu, im họng chào bố của bạn cho tròn lễ phép, rồi bước ra khỏi căn nhà đó với một điều khó chịu trong ngực.
Đến tận hôm nay, tôi không còn chỉ thấy một ông già khó tính vì bị gọi lệch một chữ. Tôi thấy thương một người đàn ông đã bị đời mài mòn bởi những khoảng im lặng chưa kịp nói ra.
Bây giờ nhìn lại, tôi không còn muốn phán xét ông ấy như ngày xưa nữa. Chính tôi chỉ thấy một bài học rất gần với mình: đến tuổi trung niên, đàn ông dễ nóng nảy và mất bình tĩnh bởi những thứ vô hình trong lòng.
Nhưng hiểu nguyên nhân không có nghĩa là được quyền gây đau. Nó chỉ giúp mình biết phải sửa từ đâu.
Muốn giữ bình tĩnh, trước hết phải thấy cái hệ bên trong đang mòn. Sau đó mới có thể nhận ra dấu hiệu, kéo lại tay lái, rồi nói chậm hơn trước khi làm tổn thương người khác.
“`